WHITE POWER?

Nie mogę oczywiście pominąć tematu rasizmu. Jako turystka (gdy podróżowałam) czy ekspatka (gdy jeszcze pracowałam) nie raz o rasizm bylam posadzana. Bo a to się człowiek wkurzy na to czy na tamto lub cos skomentuje i zaraz wychodzi, ze jest rasista. Bo Hindusi sa bardzo wrażliwi na wszelkie negatywne komentarze i oceny pod adresem ich kraju i kultury. Jasne, sami tez nie raz na nie narzekaja, ale cudzoziemiec powinien zdecydowanie z tym uważać. W koncu nie jesteśmy u siebie, jestemy tylko goscmi. Sami zreszta tez niechętnie patrzylibyśmy na dajmy na to Amerykanina, który po przyjezdzie do Polski wygłaszałby same negatywne komentarze. To dziwne, tamto bez sensu, to nielogiczne, tamto glupie. Od razu się nasuwa – to wracaj skad przyjechałeś, chociaz możemy się nawet w glebi ducha z nim zgadadzac. Każdy jest wrażliwy na obraze swojego kraju i kultury, zwłaszcza w wykonaniu osob, które zaledwie ja liznęły i tak na prawde malo o niej wiedza. Tu jest tak samo, zwłaszcza, ze ta kultura liczy sobie milenia, i wcale mnie to nie dziwi. Każdy broni swojej kultury, swojej rzeczywistości przed atakami obcych, chocby nie wiadomo jaka beznadziejna w rzeczywistości ona była. A z kolei dla obcego w danej kulturze prosta i chyba wrodzona strategia obronna i przystosowawcza jest porównywać, oceniac i często tez niestety krytykowac odwołując się do tego, co nasze-lepsze.
Mi na pewno tez się to zdarzylo wielokrotnie, zarówno w rozmowach z indyjskimi przyjaciółmi, czy na lamach tego bloga. Wystarczy przeczytac post ze stycznia o szoku kulturowym. Jest to bardzo szokujące i nawet powiedziałabym druzgocące doświadczenie, odkryc w sobie malego rasiste. Albo chociaz ksenofoba, który powtarza stereotypy. Niby człowiek uważał się za takiego otwartego na nowe kultury, a tu proszę. W zderzeniu z jedna z nich wychodzi cala prawda. Można unikac drażliwych tematow (nawet o tym, ze dlaczego w Indiach nie ma przejść dla pieszych), ale w srodku rozne rzeczy czasami się mysli.
Jednak ten rasistowski miecz ma dwa ostrza.
Czemu niby ja jestem od razu rasistka jak skrytykuje niebezpieczna jazde miejscowych kierowcow? Ze niby się panosze nie u siebie i chce dyktowac warunki.
A ze ja zawsze musze się targowac o normalna cene, bo zaklada się, ze na pewno jestem bogata? Nie raz słyszałam usprawiedliwienia od kolegow z pracy, ze „wiesz Ania, zrozum, ze większość ludzi na białych patrzy jak na chodzące bankomaty”. Bo wlasnie tak często o nas w Indiach mysla. Zwłaszcza w przemysle turystycznym.
Jako biala nigdy nie mogę sobie pozwilic na jazde pociągiem na gape, bo nikt mi nie uwierzy, ze nie mam pieniędzy. W lokalnych restauracjach często zapłacę specjalna cene dla białych, o wiele wyzsza niż dla reszty. I jeszcze mi właściciel w oczy powie, ze nie widzi w tym problemu, bo przeciez tak ma wlasnie być. Zawsze będą ze mnie probowali zedrzec rikszarze, czy taksówkarze proszac o foreign money. A jako biala kobieta to już w ogole mam przechlapane, bo oni zakładają, ze kazda biala kobieta zachowuje się jak na filmach Hollywoodu – żeby nie mowic brzydko i być dyplomatycznym – co najmniej frywolnie. Ja nie mogę bez pytania cykac zdjęć ludziom, za to mnie fotografuje się i filmuje komorka często bez pytania. Jak nie mogę się na nikogo gapic, bo to nie ladnie, na mnie można się gapic. Ale jak zarzucisz w Indiach komus rasizm, to az się zapowietrza z oburzenia. Bo rasistami mogą być przeciez tylko biali – imperialiści. A oni tu biedni przez tych kolonialnych wysykiwaczy wyłącznie cierpieli i teraz jak tylko sprobujesz się na temat Indii krytycznie wypowiedziec, od razu będziesz rasista. Choc mój kraj tez cierpiał niewole i rozbiory.
Ale zagłębmy się dalej w indyjski rasizm, czy jak można powiedziec, jakis dziwny kompleks niższości. W koncu to tu reklamuje się kremy wybielające do twarzy, które tylko niszcza skore.
W środowisku ekspatow, zwłaszcza slabo zarabiających stażystów, powszechne było dorabianie na boku. Fuchy były rozne – od statystowania w filmach, przez hostessowanie do tłumaczeń (tu się zaklada, ze wszystkie jezyki w Europie sa do siebie podobne i ze my je wszystkie znamy) Wlasnie hostessowanie na roznych barowych promocjach to był zer dla rasistowskich zapędów Hindusow. Bo jak inaczej wytluamaczyc fakt, ze białym kobietom placilo się dwa razy wiecej niż Hinduskom? Doszliśmy kiedys do wniosku, ze u podstaw tego stoi wlasnie jakis kompleks niższości i chec zemsty za czasy kolonialne (może to troche daleko idaca interpretacja…) Kiedys to oni obsługiwali białych, teraz chca być przez białych obsługiwani. I zaplaca za to czasami na prawde duze pieniadze, choc praca tego wcale nie wymaga, bo często ogranicza się do witania gosci w drzwiach klubu. Zreszta caly proces „rekrutacji” jest bardzo znamienny – koniecznie trzeba przysłać zdjęcia, nigdy bron boze nie w sari, i nie można „look Indian”. Brazylijki, Hiszpanki często nie mialy szans. Za ciemna karnacje.
To samo spotkalo jedna z praktykantek. Zatrudnili do dzialu sprzedazy Australijke, pewnie myśleli, ze przyjedzie jakas cycata blondyna prosto z plazy. A tu nie, Angie, choc piekna dziewczyna, korzenie miala portugalskie. I co teraz? Najpierw szef zaproponowal jej, ze podwzyszy jej pensje, jak przefarbuje wlosy na blond. A gdy tego nie zrobila otwarcie przyznal, ze „zatrudnienie kogos z Czecz byloby lepsza inwestycja i generowalo wieksza szanse na sukces sprzedażowy”. Po czy ja po prostu zwolnil.
Bez komentarza.
Do tego dookoła ekspatow zawsze kreca się jacys nakrecacze imprez. Ledwo przyjedziesz a już masz 10 friend requestow na facebooku dziennie, z czego większość z nich to kolesie z klubow, restauracji i barow, którzy będą ci zaśmiecać skrzynke roznymi zaproszeniami (w których będą cie kusic darmowymi wejściówkami, happy hours itd.) Bo biali na imprezie podnosza prestiż klubu. I znowu ta sama logika: bialy = bogaty = wiecej kupi = wiecej ludzi przyjdzie popatrzeć na biale laski = będzie można podnieść ceny, itd. Gdy zaprosi się Hindusow na impreze domowke, nie raz zapytaja, czy będą biale dziewczyny. Ja rozumiem, ze może to co bardziej egzotyczne jest bardziej podniecające, ale czasem ma się tego przesyt i przekracza to granice dobrego smaku. Jakby kolor skory cos zmienial. A najgorsze jest to, ze oni się wcale z tym nie kryja (patrz przykład Angie i jej szefa).
Biale hostessy często tez zatrudnia się na spotkania biznesowe, żeby udawaly zatrudnione na stale pracownice. Bo tu znowu kroluje stereotyp, ze jak się ma „białego” to znaczy, ze firma dobrze prosperuje, skoro stac ja na pensje dla niego. A często taka firma prosperuje na razie wyłącznie na wizytowce i często dopiero na takich spotkaniach walczy o pierwsze zlecenie. Jednym slowem – sciema!
No i na koniec można powiedziec, ze w sferze prywatnej tez trzeba uważać z kim się człowiek zaprzyjaznia, daje swój nr tel lub maila. Powszechne jest bowiem znowu mniemanie, ze mieć białych, zagranicznych przyjaciol to niby takie super fajne. Raz dalam swój numer pozornie sympatycznym młodym dziewczynom na targu w Delhi to potem mnie napastowaly smsami w stylu „teksie za toba, kiedy się spotkamy?”. Albo dostawałam jakies wierszyki o słońcu, które za mna teskni, bo zaszlo, i teraz cieszy się mna księżyc. W komorce mialam je potem wpisane jak Terrorystki, żeby wiedziec, kiedy nie odbierac. W koncu daly spokoj. Przez wlasnie takie akcje człowiek pewnie nabiera przesadnej podejrzliwości, może przez to zignoruje okazje do zawarcia paru fajnych znajomości, no ale nigdy nie wiadomo. Trzeba mieć się na baczności.

MONSUNOWE WESELE

Dzis troche kultury. Indyjskie sluby, ze swoim przepychem i ciekawymi obrzedami, staly się slawne na caly swiat. Ale jak to właściwie wyglada od podszewki? Udalo mi się porozmawiac z paroma osobami na ten temat. Bo nas, ludzi z Zachodu ciekawi glownie, jak funkcjonuje tradycja „arranged marriage”. A ich z kolei – dlaczego u nas panuje kult singli. A oto co usłyszałam…

M jak Milosc czy S jak Swatka

Oto jest pytanie. Kiedys odpowiedz bylaby prosta, bo malzonkow się tylko i wyłącznie swatalo. Ale w dzisiejszych czasach co odważniejsi i nowoczesni sami staraja się sobie wybrac małżonkę/malzonka. Małżeństwa z miłości często wcale nie sa latwe – małżonkowie mogą bowiem pochodzic z bardzo odeglych zakątków kraju (np. Kerala i Assam), wyglądać zupełnie inaczej (skośnoocy ludzie z Sikkimu i prawie ze czarni z Tamil Nadu), mowic innym jezykiem (polnoc kontra południe), mieć inne wyznanie (np. muzułmanin z Kaszmiru z Hinduska z Delhi, albo buddystka z Ladakhu i chrześcijaninem z Goa) i ba nawet nawyki żywieniowe (wege vs nie-wege, a ba, można się poróżnić nawet o samo wnoszenie czosnku do domu). Poznalam w ciagu mojego pobytu w Indiach pare takich „odwaznych par”: Ona z Assamu (daleki wschod Indii), On z Delhi. Ona musiala przestawic się na wegetarianizm i nauczyc hindi, żeby moc komunikowac się ze swoimi teściami. Albo Ona z Gujaratu a On z Tamil Nadu, i uwaga to on przeprowadzil się do niej, a nie ona do niego. Sama bylam na jednym punjabskim weselu, gdzie para znala się już od dawna, a nawet ze soba mieszkala, a lzy panny młodej żegnającej rodzine były po prostu udawane, bo jak twierdzili jej znajomi „wrecz nie mogla się tego momentu doczekac”. No ale po kolei.
Tak zwane Love marriages, małżeństwa z miłości, w skali miliarda mieszkających tu ludzi nadal jednak naleza do rzadkości i królują raczej w większych miastach, gdzie ludzie przejeli już typowo zachodni tryb zycia, czy tez wśród tzw. NRI (Non Resident Indian, lub jak kto woli Newly Rich Indian) czyli Indusow zamieszkalych na stale za granica – w USA czy Wielkiej Brytanii.
Reszta polega na swoich rodzicach w kwestiach wyboru. Bo albo jest taka presja spoleczna, albo oddaja szacunek tradycji, albo po prostu w pedzie kariery nie maja sami na to czasu. Zdaja się na Arranged Marriage.

Zamożnego bruneta dla corki szukam
Ogłoszenia matrymonialne to w Indiach wrecz instytucja. Nie jak u nas, ze w gazetach ogłaszają się tylko desperaci albo wdowy. Tu szanowane rodziny ogłaszają, i szukaja ogłoszeń dla swoich latorośli. W niedzielnych wydaniach gazet porządny ich kawalek poswiecony jest wlasnie „poszukiwaniom”. Prawo co prawda zabrania dyskryminacji ze względu na kaste! i status społeczny, ale sami popatrzcie jak takie ogłoszenia wyglądają.

BACHELOR 37/5’7”, BRAHMIN, WELL-SETTLED BUSINESS
MALHOTRA FAMILY’S ONLY SON
Is looking for a bride 30/32 5’4”, fair, pleasing personality, home loving, tolerant, caring, from respectable family.
Call for quick finalization.

Albo odwrotnie Pani szuka Pana…

Alliance invited for USA based
U.P. Brahmin Girl
31/172 cm MBA and MS (USA) fair, beautiful, loving
PROJECT MANAGER IN MULTINATIONAL FIRM IN AMERICA
Looking for tall, loving, well educated professional boy
FROM STATUS FAMILY

Jak widac lapy tradycji siegaja az za ocean, nie da sie uciec od nich na studia do Stanow. A najfajniejsza jest wlasnie interpretacja ogłoszeń. Wezmy dajmy na to to pierwsze.

Kawaler, ale nie wysoki, bo jakies 170 cos. Ma wlasny biznes – to się chwali. Szuka dosc konkretnie – kobiety miedzy 30 a 32, na mlodsza pewnie już nie może liczyc, bo sam już raczej bardziej pod 40tke. Pleasing personalisty – nie będzie się buntowac, home loving – znaczy po slubie ma siedzieć w domu, tolerant – zaakceptuje bez slowa szalona rodzine meza, caring – w domu siedzieć i dzieci rodzic! From respectable family – bogatej, żeby sypnęli kasa w posagu i drogie wesele wyprawili.
I moje ulubione – call for quick finalisation – no czas tyka, a koles pewnie lysieje i tyje.

Pierwsza i ostatnia randka

No ale załóżmy się się udalo. Udalo się wybrac kogos z ogłoszenia. Rodzina aranzuje spotkanie obojga. Trwa mniej wiecej godzine a „mlodzi” maja w tym czasie na oczach calej rodziny dowiedziec się najwięcej o sobie.
- Namaste
- Namaste
- Gdzie studiowałaś
- Na uniwerku, zarzadzanie.
- Jakie masz hobby?
- Literatura.
- A muzyka?
- Muzyka tez.
- A gotowac lubisz?
- Lubie
…
I tak dalej w ten desen. Zreszta w wielu wypadkach nie ma to większego znaczenia, bo to rodzina i tak podejmuje decyzje. Co bardziej postepowi wysyłają latorsle na kolacje do restauracji i pozwalaja podjąć im decyzje. Jak lubi to ok., a jak nie to szukamy dalej do skutku. A na wsiach nawet nie bawia się w randki, tylko przyklepuja miedzy soba i tyle, nikt nic nie ma do gadania. Takie spotkanie jest pierwszym i ostatnim zarazem – bo albo kandydat/kandydatka zostanie odrzucona, albo odwrotnie i wtedy nastepne spotkanie w większości przypadkow to wlasnie slub.
Taki tradycyjny sposób wyboru małżonków ma bowiem zapewnic trwałość małżeństwa i rzeczywiście niski odsetek rozwodow. Jak mowi ksiazka, o której o małżeństwach czytałam „w Indiach, nie jak na Zachodzie, instytucja małżeństwa traktowana jest bardzo powaznie.”
????
Jednym slowem do grobowej deski.

Wrozka prawde ci powie

Astrologia w Indiach odgrywa decydujące znaczenie w wielu sprawach. Każdy zna swój znak zodiaku oraz jego rozne wariacje w mixsie z horoskopem chinskim. I każdy o to pyta, o tym mowi i poprzez to cie ocenia. A bo ty jestes Skorpion mieszany z tygrysem to ty jestes taki a taki. Śmiałabym zaryzykowac stwierdzenie, ze ma to znaczenie również o przyjeciu do pracy. Nieszczęśliwy ten, kto urodzil się pod wpływem marsa, podobno takie osoby maja zle charaktery i ciezko im znaleźć partie. Trzeba szukac wśród innych marsowych.
Przed wielka decyzja – Tak lub Nie, stawiany jest parze horoskop - Janampatri. Sprawdza się w nim dopasowanie pary, teraz, jak i w przyszłym wspolnym zyciu. Wlasnie takie „astrologiczne dopasowanie” jest koronnym argumentem za prymatem swatek. Milosc jest bowiem slepa, a gwiazdy i planety niezawodne. Poza tym taki horoskop jest również bardzo wygodny. Gdy kandydat się nie daj Boze nie spodoba, żeby nie urazic jego rodziny, zawsze można powiedziec, ze gwiazdy przemówiły na jego niekorzyść. I można przeglądać ogłoszenia dalej.
Ale jeżeli i horoskop pasuje trzeba ustalic date slubu. A to nie tak jak u nas, ze powoli, na rok w przod, żeby zdarzyc zamówić sale, orkierstre itp. i żeby było latem. Tu o dacie slubu również decyduja pomyślne konstelacje gwiazd i planet. Sa one wyliczane przez urzedy na lata w przod i tak wlasnie powstaje „sezonowy kalendarz ślubów”. A jedne terminy konstelacyjne sa uwazane za bardziej korzystne od innych, w zaleznosci tez od tego co mowi horoskop pary. Tak wiec mamy sezony weselne, kiedy np. zima w Delhi jednego dnia, jedne obok drugiego, potrafi odbyc się 500 wesel! Sami doświadczyliśmy z Casprem w naszym gurgaonskim mieszkanku wiele bezsennych nocy – budzeni non stop fajerwerkami, bo w okolicy odbywalo się np. 10 wesel.
Potem zas nastaje posucha, nikt się nie zeni, trzeba czekac na kolejny korzystny termin. Rodzina obowiązkowo odwoluje wszystkie chocby najważniejsze biznesy na ten dzien, i nie jest wazne czy jest to środa, piątek czy swiatek. Tu po prostu jedzie się z tym hurtem.

A kto za to wszystko placi?

A Pan placi. Znaczy ojciec panny młodej. Zarówno za posag, jak i za wesele. A z posagami to dopiero jest historia. Jak mowi tradycja powinno to być tylko to, co corka dostala odchodząc od domu. Ale oczywiście tradycja dawno się przezyla i teraz rodzina Pana młodego rosci sobie prawa do spisania listy prezentow, które by chciala dostac, z samochodami, motorami, bizuteria i gotowka włącznie. Szacuja to zaleznie od tego „ile wart jest oddawany synalek, skarbeczek nasz wypieszczony…” Znane sa przypadki okalecznia, szykanowania, a wrecz zabijania kobiet, które rzekomo wniosły niewystarczający posag. Nazywa się to „wypadkiem w kuchni”.

Moje wielkie monsunowe wesele

Slub i wesele to parada dla tradycji i wielu pieknych, ale dlugich i meczacych dla pary młodej rytuałów. W większości przypadkow to panna mloda czeka na pana młodego w domu w otoczeniu rodziny i druhen – wszystkie bogato ubrane i przyozdobione żywym zlotem. Panna mloda w czerwonym, zloconym sari. Na noc przed slubem pannie młodej i druhnom wykonywane sa malunki z henny – na rekach, przedramionach i stopach. Niezamężnym na jednej rece. Pan mlody do panny młodej przyjezdza na bialej klaczy, sam az ugina się pod ciezarem ozdob, zwlasczcza turbanu. A dookoła niego tanczy paralitycznie rodzina w rytm muzyki trabek i bębnów rozrzucając dookoła pieniadze. Potem oboje udaja się do sali lub namiotu weselnego i siedza nieruchomo, podczas gdy wszyscy dookoła się bawia, jedza, pija, lulki pala. Tance, hulanki, swawola. Panna mloda dodatkowo powinna caly czas mieć smutna mine i spuszczony wzrok i unikac rozmow – okazywac smutek, ze oto opuszcza swoja rodzine i odchodzi do praktycznie obcych ludzi ( którzy nie wiadomo jak będą ja traktowac). Co do jedzenia i picia zalezy od rodziny i jej wyznania, czy będzie ono wegetariańskie i bezalkoholowe (to tez się zdarza).
Ja bylam na weselu punjabskim, gdzie rzeczywiście jedzenie było wege i niby tez nie mialo być alkoholu, ale ten lal się litrami pod stolami i krzeslami albo w bagaznikach zaparkowanych nieopodal samochodow. Tance były przednie, muzyke i zabawe pubjabska uwazam za najlepsza na swiecie. Szoda wlasnie tylko pary młodej, która siedzi na tronach na podeście, na oczach wszystkich gosci, i się pewnie niezle nudzi. Zjesc będą mogli również dopiero jak wszyscy skoncza. Po zabawie, która konczy się w miare wczesnie, przynajmniej dla pary młodej i ich rodzicow, bo ok. polnocy, para udaje się odbyc ostatni rytual zaślubin – 7 miokrotne okrazenie świętego ognia. Może to trwac nawet do 3 godz. Potem panna mloda z panem młodym wsiadaja do karocy, lektyki czy po prostu samochodu i odjeżdżają w sina dal, do rodziny meza. Temu często towarzysza rzewne lzy i krzyki, ba czasami wynajmuje się placzki, żeby dodac dramatyzmu. Bo rzeczywiście panna mloda jedzie do zupełnie sobie obcych ludzi, których widziala pare razy w zyciu i nie wie co ja czeka. Może szczescie, milosc i harmonia? A może „wypadek w kuchni”?

Szkola zon

Na pewno wiele małżeństw jest ze soba dozgonnie szczesliwych i udanych i cala instytucja swatek dziala niezawodnie. Potwierdza to wiele osob z którymi udalo się na ten temat porozmawiac. Zyja sobie w zgodzie, harmonii i wzajemnym szacunku. Ale sa historie również zgola odwrotne – zycie kolo siebie, bez uczucia, jedynie spełnianie funkcji małżeństwa – czyli odchowanie wspolne dzieci. No i oczywiście zadowalanie rodziny, która już wreszcie chciala dzieci ozenic i mieć spokoj.
Zreszta zdarzylo mi się wielokrotnie podczas moich podrozy obserwowac hinduskie małżeństwa czy nowożeńców. Na miesiąc miodowy jedzie się w jedno z najpopularniejszych miejsc – zima do Manali zobaczyc snieg i spróbować jazdy na nartach, latem do Kerali na rejs albo do eleganckiego hotelu w Lehu, to już sporo drożej, no i pewnie najbogatsi jezdza za granice. Zwłaszcza będąc w Manali w lutym natknęliśmy się na wiele nowozenskich par (nawet w większości hoteli koldry sa czerwone a na ścianach wisza lusterka w kształcie serduszek) No tylko ze te małżeństwa z serduszkami często niewiele maja wspolnego. Może sa i trwale, jak się tu chwala, porównując się z frywolnym Zachodem, ale czasami to az smutno na nich patrzec. Prawie nigdy nie trzymaja się za rece, spaceruja obok siebie w milczeniu, czasami poprosza o zrobinie zdjęcia i żadne z nich się na nim nie uśmiecha. To samo mogę powiedziec o parach już z małżeńskim stazem i dziecmi. Wiele z nich widywałam w autobusach skądś dokądś – kobiety zajmuja się dziecmi, maz siedzi gdzie wcale nie obok, nie odzywaja się do siebie, tylko w sprawie dzieci. Nie trzymaja się za rece, nie przytulaja, nie całują. A już znamiennym był dla mnie widok faceta brutalnie ciągnącego zone w klapeczkach bo śniegu, o malo w niego twarza nie zaryla. Taka czułość. Może się z nia po prostu nie obnosza, prawda, nie jest to kulturowo przyjęte i nawet jako turyści trzeba tego unikac w miejscach publicznych (wiem, bo już dwukrotnie mi i Casprowi grozono mandatem z tego tytulu) Może gdy sa w domu jest inaczej. Ale co to za zycie?
Trwałość małżeństwa jest raczej funkcja przyzwyczajenia, szacunku dla rodziny i zadość uczyniania tradycji. A jak już wspominałam – tu ludzie zadko protestuja, raczej akceptuja bezkrytycznie warunki, w których się znaleźli, czy to niebezpiecznie rozpędzony autobus, czy nieszczęśliwe małżeństwo. I tak trwaja.
A zycie kobiet tez często nie jest kolorowe. Nawet gdy robily wczesniej kariery, nieodwołalnie czesc z nich laduje w domu, by rodzic dzieci i opiekowac się „domowym ogniskiem”. A już biada tym, które mogą sobie pozwolic na sprzątaczki i nianki. Jak babka, która wynajmowala nam mieszkanie. Calkiem mloda, widac, ze kiedys bardzo ladna. Ani nie gotowala, ani nie sprzątała, bo to robila pokojowka. Cale dnie spędzała bezczynnie zajeta oglądaniem TV i tyciem i nie miala nawet z kim pogadac. Czekala na dzieci, az wroca ze szkoly, na meza az ten wroci z pracy. Nuda, Panie, koszmarna nuda.
Pewnie dlatego jak popatrzyc na hinduskie rodziny większość kobiet wyglada jak matrony – kaszaloty i ledwo się wtacza po schodach na gore.
A i tak większość z nich w skrytości marzy o poznaniu swojej polowki, swojego soul mate i prawdziwej miłości, takiej, która oglądają w bollywodzkich filmach. Ale to tylko marzenie…

HOLY COW!!!

Wstyd się przyznac, ale po 9 miesiacach w Indiach, dopiero niedawno dowiedziałam się dlaczego krowy w Indiach sa święte. A powodow jest wiecej niż jeden…

Po pierwsze, od czasu gdy ludzie na stale osiedlili się i zaczeli uprawiac ziemie, krowa miala wazne znaczenie ekonomiczne – dawala mleko, z którego można było robic sery, śmietanę itp. a jej odchody suszona na opal albo do budowy chat. Z tego względu służyła tez jako wartosciowa waluta – można było zapłacić nia podatki, podarowac corce w posagu albo przekazac na rzecz świątyni, co mialo zapewnic darczyncy zbawienie. Jeżeli krowa zdechla właściciel był obowiązany odbyc pielgrzymke do wszystkich miejsc świętych w Indiach, by tym samym odpłacić za grzech.

Po drugie, miesza się w to mitologia. Osma inkarnacja Boga Vishnu, czyli Kriszna, wychowal się w wiejskiej rodzinie. Pasal krowy i gral na flecie, żeby sprawic im przyjemność. Jego drugie imie to Gopal – strażnik krow. Tak oto krowa zyskala swoje znaczenie religijne. Jeden z najświętszych tekstow hinduskich – Puranas – mowi o Kamdhenu, krowie, która wyłoniła się spośród ocenow stworzenia i spelnia zyczenia. W Indiach wierzy się wiec, ze kazda krowa jest wcieleniem Kamdhenu.

Po trzecie, istnieje legenda o krolu antycznego królestwa Patliputry, który nie mogl doczekac się syna – dziedzica tronu. Gdy już oboje z zona byli zdesperowani z tego powodu, udali się do swojego Guru żyjącego gleboko w dżungli. Ten już z daleka poznal, w jakim celu do niego przyszli.
- Moja Krolewska Mosc – powiedział – gdy wychodziłeś ze świątyni po modlach zignorowałeś jedna z krow Kamdhenu. Ona ma magiczne zdolności. Musisz się nia zaopiekowac, jeżeli chcesz mieć syna.
Krol tak wlasnie zrobil, oboje z zona opiekowali się krowa, skladali jej ofiary, palili kadzidla i lampki. Po kilku tygodniach, gdy krowa pasla się na lace, zaatakowal ja tygrys. Krol padl na kolana blagac tygrysa, by ten nie krzywdzil jego świętej krowy. Ale tygrys tez służył swojej bogini Durdze, potrzebna była mu ofiara.
- Weź mnie, ale oszczędź krowe – blagal krol
Nagle tygrys zniknął bez sladu, na krola spadly platki kwiatkow, a krowa przemówiła:
- Powstan krolu. Ten tygrys był tylko stworzona przeze mnie iluzja, chciałam sprawdzic twoje oddanie. A teraz oboje z zona napijcie się mleka, zlozcie ofiary, a niedługo będziecie cieszyc się posiadaniem syna.
Jak krowa rzekla, tak się stalo.

Po czwarte, Hindusi wierza, ze po śmierci, by dostac się do niebios, musza przekroczyc mitlogiczna rzeke, a mogą to zrobic tylko prowadzeni przez krowe, która trzymaja za ogon. Z tego względu po śmierci człowieka, często daruje się Braminowi krowe.

Jednak nawet krowie może się w Indiach niezle dostac. Jak np. tej, która na ulicy w Lehu próbowała poczęstować się towarem ulicznej handlarki sprzadajacej zielenine. Albo bykowi, który kręcąc się po dworcu w Varanasi w koncu nasral komus na bagaze. Dostaja często kopniaka, albo kijem w tylek. Owszem sa święte, znaczy ze nie można ich zabijac, ale brutalnie przepędzać już tak.

Zreszta znamienny jest dla mnie fragment z powiesci Shantaram o traktowaniu zwierzta wlasnie:
Glowny bohater zostal zabrany przez swojego nowego, indyjskiego przyjaciela do jego rodzinnej wioski. Po dlugiej drodze autobusem, gdzie przyjaciel tłumaczył wszystkim, jaki dziwny jest jego zagraniczny kolega – bo nie ma zony, ani dzieci, podrozuje sam i jest daleko od rodziny i chyba to wlasnie lubi (czyli jest crazy), dojechali wreszcie do wioski. Tam czekal na nich ojciec przyjaciela – na wozie ciagnianym przez wolu.
Zasiedli wszyscy na wozie i jada, wlekąc się tak, ze szybciej byloby isc pieszo. Ojciec bezlitosnie smaga wolu batem, choc ten wcale nie chce isc przez to szybciej. W koncu nasz bohater nie wytrzymuje i prosi przyjaciela, by ten powiedzial ojcu, żeby przestal maltretowac to biedne zwierze. Na co ojciec pyta:
- Ty jestes z Australii tak? Wydaje mi się, ze wy tam wlasnie krowy jecie.
- No jemy.
- A ile ich jecie rocznie?
- Nie wiem, może z milion, ale nie krzywdzimy ich bez potrzeby, stosujemy humanitarne sposoby…
Na co ojciec mowi i to podoba mi się najbardziej
- Wydaje mi się, ze nie da się zjesc zwierzecia bez krzywdzenia go…

Zreszta świętych zwierzat w Indiach jest wiecej – malpy, kobry oraz pawie, kazde z nich należy do któregoś z licznych Bogow. Słyszałam, ze polowanie na pawie jest nielegalne, a za zabicie pawia można w Indiach dostac kare dożywocia, albo śmierci. ( z ta kara śmierci to nie wiem czy to nie wymysl mojego kolegi z pracy)

Tak, zwierzęta w Indiach i ludzie zyja sobie w harmonii, po ulicach miedzy rikszami kraza krowy, osly, bezdomne psy, a nad tym wszystkim beztrosko skacza malpy. I zyja tak sobie razem, co jest zadziwiające, zwierzęta w ogole nie reaguja na ludzi, ani na halasy, sa na nie odporne. Co nie oznacza, ze zawsze maja lekkie zycie – często dostaja z kija albo pasa, zwłaszcza psy. Nie maja co jesc i wsuwaja foliowe torebki i kartonowe pudla, czasami jakis sprzedawca z warzywniaka rzuci im zwiedle warzywa.
Najlepiej z tego całego zwierzynca maja się chyba malpy. Raczej nikt ich nie bije, bo sa agresywne i mogą oddac, znaczy rzucic się na delikwenta kupa i go pogryzc. A poza tym zanim ktos zdarzy zareagowac one już dawno zdarza uciec na jakis balkon.
I wlasnie na malpy radziłabym najbardziej uważać. Krążące po osiedlach watachy bezpańskich psow zadko sa grozne (nie jak w Polsce) i nawet jeśli zaczna warczec dosc latwo je zastraszyc. A sprobuj zastraszyc malpe, od razu się rzuci na ciebie z zebami. I jeszcze przyleca koledzy, a cale ferajna może mieć wściekliznę. Malpom podobno nie można patrzec w oczy, bo je to prowokuje. W dodatku sa bezczelne, zwłaszcza w miejscach turystycznych (np. w Agrze) – kradna torebki, okulary, aparaty fotograficzne, kamery, a nawet owoce. Wyrywaja z reki i uciekaja, a potem z triumfem będą się na ciebie patrzec z daleka wsuwając twoje pomarancze albo próbujący cyknąć ci fotke twoim aparatem. Mimo to malpy w Indiach maja się bardzo dobrze, ze względu na duza ilość wyznawcow Hanummana – boga o twarzy malpy. Ma on sporo świątyń w każdym zakatku Indii i prawie wszystkie sa pelne malp. Często przed wejściem można albo dostac kij – żeby mieć się czym opędzać, albo kupuje się ciastka i orzeszki, żeby mieć co im dac, albo żeby mialy co wygrzebac z kieszeni (bo po kieszeniach tez grzebia, wiec lepiej nie trzymac tam nic wartościowego). A w świątyniach i miastach sa dokarmiane przez wyznawcow Hanummana, bo karmienie malp, to karmienie boga, skladanie mu ofiary. W Delhi już się tak rozpanoszyly, ze staly się wrecz niebezpieczne. Raz opadly jednego ministra na balkonie jego willi i spadl biedak próbując się od nich opędzić i zmarlo mu się przez to.
Moimi ulubionymi ulicznymi zwierzętami nieodłącznie byly osiołki, zwłaszcza jak mialy male. Takie male, włochate osiołki. Raz chciałam zrobic im zdjecie, to jeden przechodzien powiedział, ze jak tak mi się podobaja, to czemu nie wezme ich do domu. Sa w koncu niczyje to można brac.
Bo wlasnie ten caly zwierzyniec i to jest najbardziej w Indiach fascynujące, to rodzi się, zyje i umiera na ulicy. Jasne czesc krow zostala uwolniona przez swoich właścicieli, po tym jak przestaly dawac mleko ze starosci. W koncu lepiej je wypuścić niż zabic. Ale większość zwierzat rozmnaza się po prostu na ulicy – koty, psy, swinie, malpy, osly, krowy. I jakos zyje w miejskich dżunglach, zeruje na śmietniskach i spaceruje wśród ludzi i po autostradach.
Niezwykla doprawdy jest ta harmonia natury – ludzie i zwierzęta razem, nawet w najbardziej nowoczesnych miastach. Bo gdzie indziej można przejść kolo oszklonego wiezowca, gdzie w cieniu będzie leżała sobie krowa?
A Hindusow tez dziwi wielce, ze u nas wlasnie tak nie jest.
- Jak to, nawet swin na ulicach nie ma?
Wydaje się , ze ciezko im w taki stan rzeczy uwierzyc.
I mi tez będzie ciezko po powrocie. W Polsce balam się krow, a tu chodze obok nich chodnikiem. Jasne, ten caly zwierzyniec na pewno nie pomaga zaprowadzic porządku, choc na pewno czesciowo redukuje ilość smieci (zjadając je) ale dodaje innych nieczystości (sra i sika gdzie popadnie). Ale to wlasnie unikalny urok Indii, ta fascynuajca koegzystencja wszystkich istot żywych.

DALEKO OD NOSZY

Ciag dalszy ekspresji z indyjskich impresji. Tym razem cofniemy się troche w czasie do niezapomnianych przezyc związanych z wizyta w indyjskim szpitalu w Cochin.
Operacja wycięcia wyrostka robaczkowego w Indiach…. Jak to brzmi….
Szczerze powiem, myślałam ze akurat takie atrakcje nas w Indiach omina. Sama przygotowałam się oczywiście do wyjazdu – pelna apteczka specyfikow na wszystko, no i oczywiście odpowiednie ubezpieczenie. No ale jednak mysl o wizycie w indyjskim szpitalu i to jeszcze z wyrostkiem – to mi przez mysl nie przeszlo.
No ale stalo się, wróciliśmy z Casprem z Tamil Nadu i podziwiania wschodu i zachodu słońca na Kanyakumari. Z nim było coraz gorzej, bol brzucha, biegunka, rosnaca goraczka. I do tego ten upal! Pierwsza noc biedny przecierpiał w dusznym, klaustrofobicznym pokoiku a ja biegałam o 4 nad ranem po Cochin szukając hotelu, który by mi sprzedal zimna wode.
Drugiego dnia przenieśliśmy się do drozszego pokoju z klimatyzacja, ale mimo sprzyjających warunkow wcale nie było lepiej. W koncu nie było wyjscia – trzeba jechac do szpitala.
Najpierw trafiliśmy do jakiejs przychodni dla biednych, bo lekarska konsultacja kosztowala – uwaga – 2 Rs (15 gr) !!!! Zreszta ciezko to nawet było nazwac przychodnia. Jeden pokoj z drzwiami otwartymi na oścież, lekarka, pielegniarka i nawet nie mieli paracetamolu. Ale przynajmniej powiedzieli nam gdzie jechac – Gautam Hospital.
Tu już przynajmniej był to caly budynek. Nocny dyżur. W poczekalni spia na podłodze pokotem rodziny pacjentow, pacjenci i pracownicy szpitala. Wokół kreci się kot.
W recepcji nikt nie mowil za bardzo po angielsku, ale skierowali nas do dyżurującego lekarza. Lekarz założył karte, zbadal Caspra w pokoju gdzie było już kilka osob.
I zalecil zostanie w szpitalu. No tylko, ze pierwszy rzut oka na warunki tam panujące – kręcące się koty, karaluchy, poplamione prześcieradła, duchota…. Brrrrrr
Zdecydowaliśmy się jednak wrócić do naszego pokoju z bateria wypisanych lekow, a nastepnego dnia wrócić na badanie krwi.
Od nastepnego dnia towrzyszyla nam już nasza bardzo irytujaca asystentka, która chodzila za nami krok w krok. Zaprowadzila nas na badanie krwi, a potem poszla załatwiać sprawy związane z ubezpieczeniem.
Pobieranie krwi. Gruba pani pielegniarka siedzi przy komputerze i stuka w klawiature. A potem zabiera się za rozpakowywanie jednorazowej cale szczescie strzykawki. Ale bez rękawiczek i nawet bez umycia rak. Prosimy ja wiec, żeby je umyla i znalazla jednak jakies jednorazowe rękawiczki. Cos tam fukala pod nosem, ale poszla. Wróciła z rękawiczkami, zalozonymi tak, ze nawet nie naciągnęła ich na cale dlonie. Jakby nie umiala ich zakładać! No ale dobra niech już będzie.
Wyniki mielismy dostac nastepnego dnia. W międzyczasie niestety Casprowi wcale nie było lepiej od lekow, które dostal dzien wczesniej. I goraczka tez nie ustępowała mimo brania paracetamolu.
Trzeciego dnia naszych odwiedzin sprawa stala się jasna - po odebraniu wynikow i oględzinach przez chirurga wyszlo, ze to wyrostek wlasnie, na razie lekkie zapalenie, ale lepiej operowac tego samego dnia.
Dostaliśmy pokoj, zaraz jak otworzyłam drzwi do lazienki uciekl przede mna tlusty karaluch. Pościel…nastepnego dnia przywiozłam te, która mielismy w hotelu. Materac wypychany konskim wlosiem, lozko – żelazny stelarz, a dla mnie kozetka. Ale przynajmniej klima nad glowa. Za takie luksusy – 3000 Rs za dobe (z tyle można mieszkac w naprawde niezłym hotelu).
No ale nie było już wyjscia. Pocieszyl nas troche fakt, ze w pokoju obok leżała Brytyjka – na te sama przypadłość.
Wieczorem Caspra zabrali na operacje. Cale szczescie w tym szpitalu wykonywali laparoskopie. Nie mogłam mu towarzyszyc nawet do sali przedoperacyjnej, wiec zostalo mi oglądanie filmow na moim malym laptopie i czekanie, az się operacja skonczy. Po dwoch godzinach było po wszystkim, Casper pol przytomny, ale zywy. A pan chirurg z triumfem zademostrowal mi w słoiczku, co udalo się wyciac. Nie wiedziałam, ze wyrostek może być taki dlugi.
Nastepne 7 dni spędziliśmy zakmnieci w pokoju. Znaczy Casper przywiązany do kroplowek, a ja latajaca tu i tam w jego obsłudze. Bo w szpitalu nie było kuchni. Musiałam przynosic jedzenie z pobliskiego hotelu. Pralni tez nie było, wiec zostalo mi pranie reczne przepoconych koszulek i poscieli.
Jednak opieke pielęgniarsko-lekarska mielismy pierwsza klasa. Chirurg widac, ze bardzo doswiadczony, no i nasz ulubiony wasaty pielęgniarz. Oraz pielęgniarki, a nawet nasza irytujaca asystentka. Wszyscy w rękawiczkach jednorazowych! Im wszystkim jesteśmy super wdzieczni za na prawde fachowa opieke. Bo mimo malo apetycznych warunkow higienicznych i słabego wyposażenia personel był bardzo przyjazny i bardzo wykwalifikowany. Nie było tak zle, Casper wyszedl ze szpitala i mimo wcześniejszych obaw mogliśmy kontynuowac nasza wyprawe.
A miesiec pozniej wskakiwal już z ciezkim plecakiem na Annapurne, po operacji nie zostalo nawet blizn.
Jednym slowem – strach ma wielkie oczy. Nie takie te szpitale w Indiach straszne  Cos mi się wydaje, ze może nawet lepsze niż w Polsce….

VIVA ESPANA VIVA FREE TIBET

Może z lekkim opóźnieniem, bo final MŚ miał miejsce już pare dni temu. Ale wreszcie się doczekałam! Wygrala moja ukochana Hiszpania potwierdzając jednoczesnie, ze sa naj naj najlepsi- w Europie i w swiecie. Należało im się, zwłaszcza po zniszczeniu po raz kolejny Niemcow i brutalnym finale z Holandia.
Final mialam okazje oglądać na malym telewizorku w moim hotelu, gdzie na matach wśród poduszek rozłożonych na podłodze zebralo się chyba z 10 osob, lacznie z właścicielem, by w oparach dymu z przejeciem oglądać te finalne zmagania. Niektórzy tez musieli zmagac się z samymi soba, żeby nie zasnac bo w Indiach final zaczal się o polnocy, a skończył ok. 3 nad ranem.
Tego dnia cala Dharamshala zyla meczem. Zwłaszcza Tybetańczycy, którzy tak jak i ja kibicowali Hiszpanii. Ja to przez sentyment za pokonanie Niemcow dwa lata temu. A Tybetańczycy dlatego, ze jak się okazuje, zdobywca półfinałowego gola – Puyol jest przyjacielem Dalaj Lamy i aktywnie dziala na rzecz Tybetu.
Tak wiec VIVA ESPANA, VIVA FREE TIBET!!

ENJOY THE SILENCE

Oj to na pewno nie tu! Gdybym miala się skupic i wymienic, co mnie najbardziej irytuje w Indiach to na pewno jest to wszechobecny HALAS!!! Trąbiące dlugo i wsciekle samochody, skutery i inne pojazdy, ryczace krowy i osly, pracujące naprzeciwko mojego hotelu koparki i mloty pneumatyczne (żeby nie blokowac ruchu drogowego w ciagu dnia i oszczędzić otoczeniu trabienia, pracujące noca!), wrzeszczace dzieciaki i przekupnie (nadal nie mam pojecia co tym krzykiem usiłują sprzedac), czaj whelas w pociągach, (CZAJ CZAJ CZAJEEEEE!!!! ) rozkręcone na caly regulator telewizory (biada ci jak masz w Indiach obejrzec u kogos film albo pojsc do kina) i to co najgorsze, najokrutniejsze – muzyka w publicznych srodkach transportu. Nie ma autobusu, chocby najbardziej rozklekotanego, który nie zamienialby się nagle w bollywodzka dyskoteke. I na domiar zlego glownie noca, żeby Pan kierowca aby nie usnal (bo tu norma jest, ze kierowca za kolkiem siedzi bez przerwy nawet do 20h) Biada Ci turysto jeżeli nie zaopatrzyłeś się w zatyczki lub nie masz chocby słuchawek od swojej MP trojki, żeby czymkolwiek zatkac sobie uszy. Oczywiście muzyce autobusowej towarzysza tez efekty wizualne, bo większość autobusow ma w suficie kolorowe światełka. DO DISCO! DO DISCO!
A szczegolnie prześladowała nas w tym jedna piosenka, wychwalajaca miejscowe bóstwa. Nie znam tytulu, tak to już dawno bym wam ja znalazla na You Tubie. A leci ona mniej wiecej tak: ktos rzepoli na skrzypcach chyba, wala bębny i cymbalki, Pani, glosem jakby ja zarzynali aczkolwiek skocznym i wesołym przekrzykuje Pana, który pieje to samo, tez jakby go zarzynali, a potem pieja refren razem. I tak w kolko bez konca. To jest piosenka bez konca!!! A Pan kierowca ma uśmiech od ucha do ucha. I cala reszta pasażerów tez. Bo wydaje mi się cos, ze ludzie tu rodza się już z przytłumionym sluchem. Ciekawa jestem czy ktokolwiek robil kiedys badania na temat średniego poziomu decybeli na indyjskiej ulicy.
A wracając do autobusu – nawet jeżeli kierowca nie uraczy was piesniami religijnymi to nie bojcie się. Zrobia to wasi współpasażerowie. W Indiach ludzie lubia być blisko, lubia się dzielic…. Wiec i muzyka musi być wspolna. Zaraz rozpocznie się koncert na komorki – kto ma głośniejszy w niej głośnik i bardziej drazniaca muze. Najpierw myślałam, ze niektórzy maja takie dzwonki i po prostu nie odbieraja. Ale nie, oni uzywaja komorek jako przenośnych wiez stereo, bo wynalazek słuchawek najwidoczniej jakos się nie przyjal. Także nie zdziwcie się, jak wam ktos zaraz nad uchem zapuści troche hindi music na caly regulator i bardzo zdziwi się, gdy zwrócisz mu uwage, ze może jednak nie wszyscy chca tego słuchać razem z nim. A na pewno nie ty. Bo wlasnie Indusi maja to do tego, ze oni zadko mowia cokolwiek, w sensie nie portestuja nigdy, nawet jak im się cos nie podoba. Bo jak wiadomo tu się nie mowi NIE.
A ja już nie mogę się doczekac kiedy usiade przy skrzyżowaniu Jerozolimskich i Marszałkowskiej i będę ENJOY THE SILENCE!

P.S. W 2010 roku na komorkach kroluje Celine Dion z piosenka z filmu Titanic.
P.P.S. Muzyka z reklamy Airtela promowanej podczas MS będzie mnie prześladować do konca zycia – Ti, Ti, ti, ti. Ti, Ti, ti, ti… POMOCY!

SHANTI SHANTI PLIZ

Kolejnym ciekawym zagadnieniem jest TEMPO. Tempo zycia, tempo pracy, tempo ogolnie. I podejście do czasu. Teoretycy powiedza – czas w Europie jest linearny, czas w Azji jest cykliczny, kolowy. A praktycy, ze tu nic nie da się załatwić o czasie.
Nie chce kultywowac uprzedzen i patrzec na wszystko przez pryzmat zachodni, ale cos w tym jest…
Oczywiście czas znaczy tu zupełnie co innego niż u nas. A raczej często nie znaczy nic. Nikt się nie przejmuje, gdy spozni się autobus, 2 godzinne spoznienie pociągu nie jest traktowane jako spoznienie. Ludzie wydaja się być uzbrojeni w anielska cierpliwość, zwłaszcza ci koczujący od paru dni na dworcach (wam radze zawsze mieć cos do czytania lub pisania) Nie siwieja, gdy spoznia się gdzies 5 minut.
Ale wszystko ma swoje dobre i zle strony.
Z jednej, tej lepszej, nikt nie będzie się tu stresowal pedzeniem do pracy. I tak wszyscy się spóźniają. W mojej firmie proba zdyscyplinowania pracownikow do „kwadransu akademickiego” chociażby trwala 2 tygodnie. Potem popadla w zapomnienie, nawet wśród szefostwa. No bo do tego trzeba byloby zdycyplinowac cala machine transportu. A wiadomo, ze się nie da.
Z drugiej jednak umowisz się ze znajomym, ze go odwiedzisz, to będzie wydzwanial wypytywac gdzie jestes jeszcze przed umowiona godzina spotkania. Albo wysla cie na spotkanie, a tam będziesz na nie czekac 3 godz zamiast spac sobie nadal smacznie.
Nikt nie przejmuje się tez za bardzo tempem pracy wlasnej. On na pewno się nie stresuje. Ale na pewno stresujesz się ty, bo nie chcesz spędzić tam całego dnia, a wlasnie na to się zanosi.
Wszyscy niby sa wyluzowani i spokojni, a dookoła halas, chaos, harmider, jakby swiat się zaraz miał skończyć.
I o ten wlasnie paradoks mi glownie chodzi. Ze gdy pospiech powiedzmy, bylby wskazany, to na pewno się go nie uświadczy. A odwrotnie jak najbardziej.
Gdy dajmy na to będziesz kupowac bilety na pociag, który już prawie rusza z peronu, pan w kasie będzie ci powoli odliczal drobne, a jeszcze się w międzyczasie wda w pogawędkę z kolega albo odbierze telefon i sobie pogada z zona. A z kolei gdy będziesz kupowac bilety na autobus, który odjezdza za godzine, wszyscy będą cie pospieszac, ze już musisz wrzucic na dach bagaż i zajac miejsce. Choc doskonale wiedza, ze ty wiesz, ze ten autobus wcale za godzine nie odjedzie.
Gdy będziesz chciał załatwić cos w urzedzie zajmie ci to minimalnie caly dzien. Poza urzedem, np. kupienie prawa jazdy - pol godziny. Gdy jednak wsiądziesz do jeepa albo autobusu, kierowca będzie grzal jak szalony, na gorskich drogach i przełęczach, ryzykując zycie pasażerów, wyprzedzal na zakretach, gdy jedno z tylnich kol nie będzie już jechalo po drodze tylko wisialo nad przepascia. Bo on musi być pierwszy. Pierwszy nigdzie, bo nagle stanie i będzie stal 40 min bez sensu gdzies w srodku pola i czekal na nie wiadomo na co.
No to jak to w koncu jest?
Czalo, czalo* czy szanti szanti**?


* szybciej, chodzmy
** relaks, spokojnie